De Europese Commissie heeft vandaag voorlopig geoordeeld dat Meta met Facebook en Instagram mogelijk de Digital Services Act (DSA) schendt, de Europese wet voor grote online platforms. Volgens Brussel zijn de apps zo ontworpen dat gebruikers er te lang en te vaak in blijven hangen.
Blijft die voorlopige conclusie straks staan, dan kan Meta een boete krijgen die oploopt tot 6 procent van de wereldwijde jaaromzet. Kijk je naar de inkomsten van vorig jaar, dan gaat het om meer dan 12,5 miljard dollar.
De Commissie richt zich daarbij heel nadrukkelijk op bekende mechanismen in de apps. In de ogen van Brussel gaat het niet simpelweg om handige functies, maar om ontwerpkeuzes die mensen op de automatische piloot zetten: nog even kijken, nog wat verder scrollen, en pas laat doorhebben dat het eigenlijk genoeg is geweest.
De kern van de zaak zit in de verplichtingen uit de Digital Services Act. Die wet verplicht zeer grote platforms om systemische risico’s in kaart te brengen en te beperken, ook als het gaat om de veiligheid en gezondheid van gebruikers. De voorlopige bevindingen van de Europese Commissie komen hierop neer:
- infinite scroll. Een eindeloze feed die maar doorloopt en het lastiger maakt om uit jezelf te stoppen.
- automatisch afspelende video’s. Video’s springen vanzelf door naar de volgende, waardoor mensen langer blijven kijken.
- risico’s voor fysieke en mentale gezondheid. Volgens de Europese toezichthouders heeft Meta te weinig onderzocht wat dit soort ontwerpkeuzes met gebruikers doet.
- minderjarigen en andere kwetsbare groepen. Voor juist deze gebruikers zouden de risico’s nog een stuk groter zijn.
- tijdsbeheer en ouderlijk toezicht. De hulpmiddelen die er nu zijn, zouden in de praktijk te makkelijk weg te klikken zijn, of juist te technisch en omslachtig voor veel ouders.
- standaardbeveiliging. Brussel wil dat de belangrijkste verslavende functies standaard uit staan.
- extra veiligheidsmaatregelen. Denk aan schermtijdpauzes die echt werken en aanbevelingssystemen die minder zwaar draaien op het zo lang mogelijk vasthouden van aandacht.
Meta bestrijdt de bevindingen van de Europese Commissie en zegt dat het al flinke stappen heeft gezet om tieners beter te beschermen. Daarbij wijst het bedrijf op Teen Accounts, ouderlijk toezicht, beperkingen in de nacht en dagelijkse schermtijdlimieten.
Dat verweer haalt de zaak voorlopig niet van tafel. Zo’n voorlopige bevinding van de Commissie is nog geen definitieve veroordeling, maar wel een serieuze waarschuwing. Meta krijgt bovendien nog de ruimte om te reageren voordat Brussel met een definitief besluit komt.
De Europese procedure staat ook niet los van de rest. Meta ligt al langer onder het vergrootglas vanwege de invloed van zijn platforms op jongeren.
En de druk neemt buiten de EU net zo goed toe. In het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten klinken vergelijkbare zorgen, terwijl Meta daar ook verwikkeld is in rechtszaken waarin wordt gesteld dat Facebook en Instagram bijdragen aan mentale gezondheidsproblemen bij jongeren. Voor gebruikers verandert er vandaag nog niets. Maar de lijn die de Europese Commissie uitzet, is moeilijk te missen: ontwerpkeuzes die aandacht vasthouden gelden steeds minder als neutrale productbeslissingen, en steeds meer als een reguleringsrisico dat Meta bijzonder duur kan komen te staan.
