We hebben de neiging te denken dat vervolgen iets zijn wat alleen wij, in het moderne tijdperk, hebben bedacht om meer uit de verhalen die we vertellen te halen. Maar hoe verder we terugkijken, hoe meer we zien dat ze al sinds het begin van de cultuur iets heel gewoons zijn. In 1905 brachten Thomas Edison en Edwin Porter een parodie uit (en tegelijk een vervolg) op hun succes De grote treinroof, het allereerste filmvervolg dat ooit is gemaakt, en zelfs Miguel de Cervantes zelf moest een vervolg op Don Quichot schrijven om te protesteren tegen het vervolg dat Alonso Fernández de Avellaneda er op apocriefe wijze van had gemaakt!
De O2dyssee
Het is een beetje vreemd om over “vervolgen” van de Odyssee te praten, want eigenlijk maakt alles op de een of andere manier deel uit van de mondelinge traditie die verweven is met de Griekse werkelijkheid en mythen. De Odyssee zelf is tenslotte een soort tweede deel van de Ilias, en er zijn zelfs personages die onderling met elkaar verbonden zijn, maar wat minder bekend is, is dat de Griekse kunstenaars, met een publiek dat hunkerde naar nieuwigheden, een vervolg op de Odyssee maakten dat in de vergetelheid is geraakt, maar waarover veel bekend is, wat kan veranderen hoe we naar het Homerische gedicht kijken: dit is het verhaal van de Telegonie.
Het werk ging over Telegonus, een van de zonen die Odysseus bij Circe kreeg. Ja, zij die in de film van Christopher Nolan zijn bemanning in varkens verandert en hun daarna de weg wijst, heeft in het gedicht een veel belangrijkere rol: onze hoofdpersoon gaat zelfs een jaar met haar samenleven alsof ze zijn gemalin was voordat hij vertrekt. Triest genoeg zijn er maar twee regels van het oorspronkelijke gedicht bewaard gebleven, maar, samen met een samenvatting van de mythe, is dat genoeg om ons een idee te geven van wat er daarna gebeurt.
Het verhaal begint direct na de begrafenis van Penelopes vrijers, met Odysseus die naar Thesprotia reist om de offers te brengen die Tiresias hem in de Odyssee had opgedragen te brengen. Omdat het onze hoofdpersoon toch niets uitmaakt trouwt hij daar met koningin Callidice en krijgt hij nog een zoon, Polypoetes. Na een oorlog met de naburige Brygoi waarin zelfs de goden meedoen, sterft Callidice, maakt Odysseus Polypoetes koning en vertrekt hij opnieuw naar Ithaka. De reis laat hij in elk geval niet onbenut.
Bijna tegelijk vertelt Circe Telegonus wie zijn vader is, en geeft ze hem een speer waarvan de punt vergiftigd is met het gif van een pijlstaartrog. Telegonus belandt op Ithaka, en Odysseus gaat natuurlijk met hem vechten… maar zijn kracht schiet tekort en zijn zoon steekt hem uiteindelijk de speer in het lijf en doodt hem. Daarna krijgt hij natuurlijk spijt, maar het is te laat. Omdat hij voelt dat hij de verantwoordelijkheid moet nemen, neemt hij Penelope en Telemachus mee naar het eiland van zijn moeder, die hen onsterfelijk maakt. Maar wacht, er is meer: nadat hij Odysseus heeft begraven, trouwt Telegonus met Penelope… En Telemachus met Circe! Een regelrechte waanzin waarvan je makkelijk kunt raden waarom Nolan die heeft weggelaten.
Tussen haakjes: Homerus lijkt niet de auteur van dit werk te zijn, maar iemand genaamd Cinaethon van Sparta, in de achtste eeuw v.Chr., al verschillen de meningen daarover. De mythologie is werkelijk gigantisch, en als je de verhalen bij elkaar optelt kreeg Odysseus uiteindelijk in totaal 14 kinderen bij 6 verschillende vrouwen. Sterker nog! Volgens de latere traditie werd Odysseus na zijn dood door Circe weer tot leven gewekt, en uit dankbaarheid liet hij Telemachus trouwen met Cassiphone, de dochter die hij bij haar had gekregen. Uiteindelijk doodde Telemachus Circe, Cassiphone Telemachus en stierf Odysseus nog een keer, maar dit keer van verdriet. Hoe dan ook, hij kwam er niet onderuit, hoor.
Alsof dat nog niet genoeg is, zijn er meer eindes, vooral toen de traditie eeuwen later in handen van de Romeinen overging en ze hem Ulysses noemden: in een ervan veranderde Athena hem in een paard, in een ander stichtte hij Lissabon en in weer een ander verhuisde hij midden in zijn ballingschap naar Italië. Wie weet hoeveel hij daar heeft versierd, natuurlijk: de Julio Iglesias van zijn tijd.